Alles wat vergankelijk is, wordt ooit van goudwaarde

De Kortrijkse Boekhandel Theoria was een tijdje gesloten wegens overgenomen door uitgeverij Pelckmans, maar is sinds vandaag weer open. Hoe is het, vragen mensen. Anders, antwoord ik. Meer van deze tijd. Minder boeken, maar meer kleur. Een decor dat meer tot kopen moet aanzetten, denk ik dan. Andere muziek ook. En misschien komen er ook nog geurtjes bij. Zo gaat dat dan. Om toch niet met lege handen naar huis te gaan, kocht ik ‘Het werkelijke leven’ van Annie Ernaux, een soort autobiografie van de Nobelprijswinnares van wie we allemaal ‘De Jaren’ gelezen hebben. Annie Ernaux is momenteel trouwens zelf een personage in de film ‘Mémoire de Fille’, een bewerking van haar gelijknamige boek (in het Nederlands 'Meisjesherinneringen'), geregisseerd door Judith Godrèche. Echt wel een aanrader. In Kortrijk nog te zien in Budascoop. Helaas kreeg de film er nauwelijks avondvertoningen. De weinige keren dat de film toch ’s avonds loopt, is het in de veredelde huiskamer, zaal 5. Dat 'Tegenwoordig heet iedereen Sorry', een bewerking van het jeugdboek van Bart Moeyaert wel tal van avondvertoningen krijgt, vind ik licht ironisch. Dit terzijde. Ik heb dus het nieuwe boek van Annie Ernaux gekocht.

Het begint met een hoofdstuk dat de titel ‘Tot aan de overkant van de eeuw’ meekreeg. Ze heeft het er over Jeanne Calment. Niet de heldin uit Maupassants roman ‘Une Vie’, ‘Een leven’. Wel op een bepaald moment de oudste levende mens ter wereld. Ernaux herinnert er ons aan dat ieder woord dat Calment zich met beverige stem liet ontvallen, internationaal nieuws was. Terwijl de dame uiteindelijk weinig te zeggen had. “Haar leven, als optelsom van handelingen, tegenslagen en verlangens, was nog altijd even oninteressant als vroeger,” concludeert Ernaux.

Alle respect voor Ernaux. Maar had Jeanne Calment destijds een Udocu kunnen doen, toen ze nog vief en energiek was en ze het leven in geur en kleur kon beschrijven, dan had de schrijfster vast stof genoeg gehad om haar op betere gedachten te brengen. Net zoals iedere mens werd Calment ongetwijfeld geconfronteerd met de grote levensvragen en zal ze daar op haar eigen manier mee omgegaan zijn.  Ieder mens heeft zijn verhaal. Dat weet Ernaux beter dan wie ook. En het is maar wat het is. Dat weten we ook uit ‘De Jaren’ waar ze allerlei taferelen schetste die tot de verbeelding spraken precies omdat ze voorbij waren. 

Maar wat zegt Ernaux over Jeanne Calment op de volgende bladzijde? “Ze had niets om aan anderen door te geven, geen artistiek werk, geen ideeën, geen bijzondere of desnoods onterende ervaring waarvan ze kon getuigen. Ze had niet eens een dagboek bijgehouden.”  Iets verder zegt ze dan weer: “Haar ogen hadden een wereld gezien die voor ons inmiddels niet meer voorstelbaar is.”  En die dame had niets te zeggen? Nee, het moment dat iedereen haar aan het woord wilde horen, had ze niets meer te zeggen. Ze was “een lichaam dat een ongekend groot aantal jaren meegaat. Jeanne Calment zag amper iets, hoorde nauwelijks, hoorde nauwelijks nog en zat net als katten de godganse dag te soezen….” … “Ze is in augustus 1997 overleden, 122 jaar oud.”